OBUTAKOOLA birime mu budde kimu ku bifiiriza abalimi mu Uganda ng’ebirime birwanagana n’omuddo ku biriisa n’ekifo okwegazaanya ne bitalaba bulungi.
Ng’omaze okutegeera obukulu bw’okussa ebigimusa mu by’olima n’enkozesa yaabyo
entuufu, mu mboozi za Bukedde okukyusa obulimi mu Uganda okufuuka bizinensi ekola
amagoba ng’eyita mu mboozi z’okulambikamu amagezi g’okulima mu kweteekerateekera okusimba sizozi ebindabinda, Sizoni y’okusiga – “Obulimi Bugagga”, manya enkola entuufu eneekuwa amagoba.
Dr. Micheal Otim, omukugu ku by’ebiwuka mu kitongole ekya National Crops Resources Research Institute (NaCRRI) ekinoonyereza ku by’obulimi wansi w’ekitongole kya National Agricultural Research Organization ekikola ku kunoonyereza ku by’obulimi n’obulunzi ekya NARO agamba nti, omulimi anaafuna mu by’olima weetaaga Omulimi ng’akoola enva endiirwa. sobola okubeerawo mu kiseera ky’akasana okusinga ebirime.
Ebirime bikosebwa nnyo ekyeya kuba emirandira gyabyo gibeera tegituuka ku mazzi kusobola okuwanirira kirime.
l Okulwanira omusana n’ekitangaala : Ebirime byetaaga akasana okukola emmere are n’ekitangaala okubiraga gye bikula bidda. Omuddo ogukula amangu ate nga guwanvuwa gubuutikira ebirime ne bitafuna musana n’ekitangaala. Kino kivaako ebirime okusongola nga bigezaako okukula mu bwangu byenkane oba okuvuganya n’omuddo olwo ne bibeera nga bitono, binafu ekivaako amakungula amatono ate nga si malungi.
Noolwekyo omulimi agenda okufuna mu bulimi, weetaaga okukoola ate mu budde ebirime bisobole okukulira mu budde bwabyo n‘okubala obulungi.
okutegeera obukulu bw’okukoola ebirime byo mu budde olwo osobole okufuna amakungula amalungi ate nga gawera.
Agamba nti, omuddo gukendeeza amakungula olw’okuvuganya okw’amaanyi kwegussa ku birime ku byetaagisa mu nkula y’okubala kw’ebirime ng’ebiriisa mu ttaka, omusana, amazzi n’ebirala.
l Okulwanira ebiriisa mu ttaka: Omuddo mu butonde bwagwo birina emirandira egisika biriisa mu ttaka n’amaanyi okusinga ebirime naddala ebito nga Nitrogen, Phosphorus ne Potassium.
Eno y’ensonga lwaki ebirime bwe bitakoolebwa nga bito bizing’ama, okuleeta kyenvu ku makoola ate n’emirandira obutakula bulungi. l Okulwanira amazzi : Omuddo gunuuna amazzi mu bungi okuva mu ttaka ate mu bwangu nga byetegekera ekiseera ky’akasana era y’ensonga lwaki omuddo guakatunda